Nieuwe prognoses van de Europese Commissie tonen aan dat het Belgische begrotingstekort zonder forse ingrepen uitdijt tot 5,7 procent van het bbp, terwijl de politieke onderhandelingen vastzitten.
De Europese Commissie trekt aan de alarmbel over de openbare financiën in ons land, omdat de oplopende rentetarieven en hogere defensie-uitgaven het gat in de begroting blijven vergroten. Door het uitblijven van een federaal begrotingsakkoord onder leiding van premier Bart De Wever zien de Europese rekenmeesters geen structurele kentering in het federale uitgavenpatroon. Hierdoor loopt het Belgische begrotingstekort volgens de nieuwste najaarsprognoses volgend jaar op naar 5,5 procent van het bruto binnenlands product. Daarmee zakt België verder weg in het Europese klassement, net op een moment dat de budgettaire teugels vanuit Brussel strakker worden aangehaald.
De projecties schetsen een bijzonder zorgwekkend traject voor de komende jaren. Waar het tekort voor het lopende jaar naar verwachting afklokt op 5,2 procent van het bbp, volgt er in 2027 een verdere verslechtering tot 5,5 procent. Dat is opnieuw een opwaartse herziening tegenover het voorjaar, toen de Europese Commissie nog rekende op 5,4 procent. Zonder beleidswijziging bereikt het gat in de schatkist tegen 2028 zelfs 5,7 procent van het bbp. Binnen de hele eurozone zou op dat ogenblik enkel Frankrijk een vergelijkbaar deficit optekenen. Terwijl het overgrote deel van de lidstaten toewerkt naar begrotingen die binnen het Europese streefdoel van 3 procent vallen, beweegt ons land stelselmatig in de tegenovergestelde richting.
Klimmende rentelasten duwen het Belgische tekort naar 5,7 procent
De verslechtering van de cijfers ontstaat niet in een vacuüm. De Europese Commissie wijst in haar analyse twee voorname boosdoeners aan: de stijgende rente op de overheidsschuld en de aanzwellende defensie-uitgaven. Jarenlang kon de Belgische overheid nieuwe leningen aangaan tegen historisch lage of zelfs negatieve rentevoeten, waardoor de omvangrijke schuldberg relatief weinig woog op de lopende rekening. Die dynamiek is inmiddels volledig omgeslagen. Oude obligaties met lage coupons die nu vervallen, moeten worden geherfinancierd tegen de aanzienlijk hogere actuele marktrente, wat een direct sneeuwbaleffect teweegbrengt in de jaarlijkse rentelasten van de federale Schatkist.
Dat mechanisme stuwt ook de totale overheidsschuld verder omhoog. De Commissie berekent dat de schuldgraad dit jaar uitkomt op 111,2 procent van het bbp. In 2027 tikt die naar verwachting aan op 113,4 procent, om tegen 2028 de kaap van 115,8 procent te overschrijden. In verhouding tot de omvang van de economie torsen tegen die tijd enkel Griekenland, Italië en Frankrijk een grotere schuldenlast. Waar andere landen met een zware schuldgraad na de pandemie erin slaagden om hun overheidsschuld gestaag af te bouwen, ziet België de ratio jaar na jaar verder toenemen. De rentelasten nemen daardoor een steeds grotere hap uit de beschikbare middelen, nog voor er één euro aan openbaar beleid is uitgegeven.
Aanhoudende politieke patstelling in de Wetstraat
De publicatie van de Europese prognoses valt samen met een diepe politieke crisis in eigen land. Bij het opstellen van de berekeningen kon de Europese Commissie enkel rekening houden met de maatregelen die door de gewesten en gemeenschappen zijn goedgekeurd, simpelweg omdat er federaal nog altijd geen begrotingsakkoord ligt. De federale onderhandelingen voor een zogeheten Arizona-coalitie liepen vast nadat coalitiepartner Vooruit weigerde in te stemmen met de voorliggende besparingsplannen. Koning Filip verlengde het mandaat van formateur Bart De Wever vervolgens tot maandag 23 november, in een poging om alsnog een val van de formatiegesprekken af te wenden.
De meningsverschillen tussen de onderhandelende partijen weerspiegelen een klassiek ideologisch conflict over de verdeling van de lasten. Vooruit-voorzitter Conner Rousseau verklaarde dat er te veel offers worden gevraagd van werknemers, de zorgsector en gepensioneerden, terwijl grote vermogens volgens hem buiten schot blijven. Aan de overkant van de tafel wijzen de centrumrechtse partijen op de noodzaak om structureel te besparen en hervormingen door te voeren in de sociale zekerheid en de gezondheidszorg. Zelfs vanuit diplomatieke hoek werd de druk op de ketel gevoerd: de Amerikaanse ambassadeur Bill White waarschuwde publiekelijk dat politieke instabiliteit en het ontbreken van begrotingsdiscipline buitenlandse investeerders kan afschrikken, een uiterst ongebruikelijke tussenkomst in de Belgische binnenlandse politiek.
Waarom de schuldspiraal de financieringskosten van de Schatkist verzwaart
De aanhoudende budgettaire ontsporing raakt rechtstreeks aan de financiële manoeuvreerruimte van de Belgische staat. Wij zien vooral hoe de exploderende rentelasten de structurele kaspositie van de overheid uithollen, aangezien elk extra procentpunt aan tekort moet worden gefinancierd met nieuwe leningen op de internationale kapitaalmarkt. Als de rentetarieven op staatsleningen hoog blijven terwijl de schuld aangroeit naar 115,8 procent, verdringt de rentefactuur onvermijdelijk investeringen in infrastructuur, energietransitie en productiviteitsverbetering. Dat zet op termijn ook de operationele marges van openbare diensten onder zware druk, omdat het overheidskrediet simpelweg duurder wordt.
Het risico bestaat dat de financiële markten een hogere risicopremie gaan eisen op Belgisch overheidspapier. Tot dusver bleef de rentekloof tussen Belgische en Duitse overheidsobligaties relatief stabiel, maar investeerders kijken steeds kritischer naar landen die hun primaire uitgaven niet onder controle krijgen. Wanneer kredietbeoordelaars besluiten om de Belgische kredietstatus te verlagen naar aanleiding van het uitblijven van een saneringspad, stijgen de leenkosten voor de Schatkist nog sneller. We houden het erop dat de federale onderhandelaars weinig speelruimte overhouden: het mathematische feit dat de schuld sneller toeneemt dan de economische groei, dwingt hoe dan ook tot keuzes die financieel pijn doen.
Gevolgen voor de Belgische belastingbetaler en de buurlanden
Voor de Belgische burger en ondernemer zijn de gevolgen van dit uitdijende tekort verre van theoretisch. De Europese Unie hanteert sinds kort vernieuwde begrotingsregels, waarbij landen met een tekort boven de 3 procent en een schuld boven de 60 procent van het bbp onder verscherpt toezicht komen te staan via een buitensporigtekortprocedure. Dat traject verplicht regeringen om concrete, meerjarige saneringsplannen in te dienen en jaarlijks een minimale budgettaire inspanning te leveren. Gebeurt dat niet, dan dreigen er uiteindelijk financiële sancties vanuit Brussel, al tracht de Europese Commissie zulke stappen in de praktijk zo lang mogelijk uit te stellen.
Om het tekort structureel terug te dringen van 5,7 procent naar een houdbaar niveau, zijn ingrepen van vele miljarden euro’s noodzakelijk. In de praktijk betekent dit dat burgers rekening moeten houden met een combinatie van oplopende indirecte heffingen, mogelijke hervormingen in de fiscaliteit op vermogen of consumptie, en een rem op de overheidsuitgaven in de zorg en het ambtenarenapparaat. Ook voor Nederlandse lezers en bedrijven met economische belangen in België is het dossier van belang. België is een van de belangrijkste handelspartners van Nederland; een sputterende begroting die leidt tot belastingverhogingen of minder overheidsinvesteringen kan de grensoverschrijdende economische dynamiek vertragen.
Waar we de komende maanden op letten
De najaarsprognoses van de Europese Commissie tonen onomwonden aan dat uitstelgedrag geen optie meer is. De combinatie van stijgende defensiebudgetten en klimmende herfinancieringskosten zorgt voor een automatisme waardoor de schuld vanzelf aanzwelt, zelfs zonder nieuw beleid. De komende maanden draait alles om de vraag of er een federale ploeg aantreedt die dit mechanisme kan doorbreken.
De belangrijkste ijkpunten voor de nabije toekomst zijn duidelijk afgelijnd:
- Politieke deadline: Het verslag dat premier Bart De Wever op 23 november aan de koning moet uitbrengen over de kansen op een regeerakkoord.
- Europees begrotingstoezicht: De formele evaluatie door de Europese Commissie van het meerjarige saneringspad dat België moet indienen in het kader van het stabiliteitspact.
- Obligatiemarkten: De evolutie van de rentevergoeding op Belgische overheidsobligaties ten opzichte van de Duitse tienjaarsrente, als graadmeter voor het vertrouwen van institutionele beleggers.
- Kredietbeoordelingen: De geplande herzieningen door ratingbureaus zoals Standard & Poor’s, Moody’s en Fitch, die de kredietwaardigheid van de Belgische staat herbeoordelen op basis van de ontbrekende begrotingsdiscipline.
Of de onderhandelaars in de Wetstraat erin slagen om voor de deadline van 23 november een werkbaar compromis te bereiken, blijft hoogst onzeker. Zonder bindend federaal meerjarenplan blijft het cijfer van 115,8 procent schuldgraad als een zwaard van Damocles boven het land hangen, terwijl de renteklok onverstoorbaar blijft doortikken.














